“Brussels is a nightmare”: Belgische steden ‘in verval’ gaan viraal op YouTube

YouTube influencers die steden in verval tonen, bereiken miljoenen kijkers met video’s over Brussel en Antwerpen. In deze video’s worden Europese steden vaak voorgesteld als gevaarlijk of onleefbaar. Experts waarschuwen dat dit soort content vaak een eenzijdig of zelfs gemanipuleerd beeld geeft.

Artikel door Jarne Reekmans | Gepubliceerd op 9 maart 2026 op Knack.be

‘Brussels is a nightmare.’ ‘Attacked in Brussels? The truth about Europe’s capital.’ ‘The most hated, unsafe city in Europe.’ Het is maar een greep uit de titels van video’s over onze hoofdstad. ‘Decline porn’ noemde de BBC het fenomeen. Content creators, zoals de Nederlandse Tom Van den Heuvel, beter bekend als Dutch Travel Maniac, maken sensationele video’s waarin ze westerse steden afschilderen alsof ze compleet in verval zijn door migratie en misdaad.

De influencers willen naar eigen zeggen de echte staat van de steden tonen. Dutch Travel Maniac en co. profileren zich als een alternatieve bron van waarheid. Ze plaatsen zich lijnrecht tegenover de gevestigde media, die volgens hen foute informatie verspreiden.

Maar hun content dwingt een bepaald narratief op, zegt Sigrid Raets, projectmedewerker polarisatie en radicalisering bij het Hannah Arendt Instituut. ‘Sommige video’s zijn duidelijk getrukeerd met AI, andere schetsen een wel zeer eenzijdig en gekleurd beeld van Europese steden.’

Onlangs kwam de bekendste reisvlogger in het genre, de Zuid-Afrikaanse Kurt Caz, in opspraak nadat hij een video misleidend had aangepast. Hij vertaalde met AI het Engelse opschrift van een winkel in Croydon, nabij Londen, naar het Arabisch, en fotoshopte een ba­la­clava op het hoofd van een omstander.

Ook van Antwerpen en Brussel wordt een vertekend beeld gegeven. In plaats van de bekende trekpleisters te filmen, bezoeken de vloggers achtergestelde of gevaarlijke buurten. In Brussel spelen de video’s zich vooral af in de buurt rond Brussel-Noord of in Molenbeek. In Antwerpen dienden Borgerhout en Antwerpen-Noord als achtergrond. Er komt ook foute info aan bod. Het vlog-koppel Two Mad Explorers zei bijvoorbeeld dat 80 procent van de Brusselse bevolking uit het buitenland komt, maar dat cijfer klopt niet.

Waarom YouTube influencers steden verval tonen

Volgens Raets passen de beelden in een breder extreemrechts, antimigratie- en anti-islamdiscours. Daar is in de vlogs voldoende bewijs voor te vinden. ‘Linkse partijen zijn de oorzaak van illegale massamigratie, en maken van Europa een shithole’, zegt Van den Heuvel wanneer hij het Antwerpse kantoor van de PVDA passeert. Kurt Caz ging dan weer op stap met voormalig Vlaams-Belanger Dries Van Langenhove in Brussel, maar die video werd intussen verwijderd.

Volgens Raets is dit opnieuw een voorbeeld van hoe rechts-extremisme zich online verspreidt. ‘Vloggers en influencers dragen al langer bij aan de normalisering van extreemrechtse ideeën. Denk aan de tradwives.’ Dat zijn vrouwen die online ijveren voor een terugkeer naar de genderrollen van de jaren vijftig.

Hoewel de vloggers een rechtse agenda lijken te hebben, zijn directe politieke banden moeilijk aan te tonen. Volgens Daniël Jurg van de onderzoeksgroep SMIT aan de VUB, is enige voorzichtigheid geboden. ‘Die influencers staan los van de traditionele politiek, maar hebben wel kritiek op het moderne politieke systeem.’ ‘Het is onduidelijk of ze ideologisch gedreven zijn’, zegt ook Raets.

Normalisering

Het is niet omdat de video’s mogelijk niet tot politieke doeleinden dienen, dat ze onschuldig zijn. Jurg: ‘Radicale standpunten worden gemixt met onschuldige content over fitness, geld of reizen. Dat creëert een omgeving waarin extreme ideeën langzaam acceptabel worden.’ Kurt Caz doet bijvoorbeeld politieke uitspraken bij gewone reisbeelden of video’s van lokaal eten. ‘Dat maakt zijn radicale boodschap heel verteerbaar voor een breed publiek’.

Ook Raets waarschuwt voor de effecten van zulke video’s: ‘Ze versterken niet alleen extreemrechtse ideeën, zoals antimigratieretoriek, remigratie en omvolking, ze normaliseren ze ook.’

‘Doordat de vloggers zich voorstellen als alternatieve media, gaan bepaalde kijkers hun content steeds meer als de waarheid zien’, zegt Wim Hardyns, professor criminologie. Hij werkt aan de UGent aan een wetenschappelijk tegenwicht, een website die de stedelijke criminaliteit genuanceerd in kaart brengt. Door in gesprek te gaan met experts, politie en inwoners hopen Hardyns en co. de foute beeldvorming recht te zetten.

Shock vlogs

Als de vloggers geen politieke bedoelingen hebben, waarom maken ze dan zulke video’s? Volgens Jurg willen ze hun bereik vergroten door een zogeheten alternative influence network uit te bouwen. Dat is een collectief van diverse onlinepersoonlijkheden die via YouTube zichzelf als alternatieve mediabron aanbieden. Raets verwijst naar de zogenaamde shock vlogs, die door te provoceren kijkers proberen te lokken.

‘Ze gebruiken controverse en populaire genres, zoals de reisvlog, om vertrouwen te winnen en kijkers mee te nemen in een extreemrechtse ideologie’, zegt Jurg. Van den Heuvel begint zijn video in Antwerpen bijvoorbeeld met ‘let’s expose the real Europe’. De Nederlander maakt in zijn video’s bijna voortdurend ruzie en stelt zichzelf voor als slachtoffer. Hij doet het lijken alsof hij voortdurend belaagd wordt en in gevaar verkeert.

De video’s worden op zo’n manier gemaakt dat ze erg geloofwaardig lijken, zegt Jurg. ‘Door het genre van de reisvlog en de manier waarop de influencers met hun publiek communiceren, lijkt dit soort content heel authentiek.’ De vloggers filmen zichzelf terwijl ze terloops praten, waardoor de kijker niet de indruk krijgt dat hij wordt beïnvloed.

De tactiek lijkt te werken. Kurt Caz heeft ondertussen 4 miljoen volgers op Youtube. Ook Van den Heuvels video’s worden geregeld meer dan een miljoen keer bekeken.

Algoritmen

‘YouTubers zijn geen onafhankelijke makers, maar het product van hun kijkers die worden samenbracht door het algoritme.’ Volgens Jurg dragen ook de kijkers een verantwoordelijkheid. ‘Door de extreme honger naar engagement, heeft het publiek veel macht over de maker.’ Zolang het aanslaat, zullen de opportunistische makers dit soort content blijven publiceren.

Ook het algoritme gaat niet vrijuit. Volgens een rapport over politieke influencers van onderzoeksinstituut Data & Society stimuleert een platform als YouTube zo’n gedrag. ‘Video’s die gewelddadig, discriminerend of shockerend zijn, leveren meer views op’, zegt Raets. De Europese Unie vraagt daarom al langer dat platformen als YouTube en Meta hun verantwoordelijkheid nemen.

YouTubers zijn geen onafhankelijke makers, maar het product van hun kijkers die worden samenbracht door het algoritme.

Daniël Jurg, onderzoeker aan de Vrije Universiteit Brussel

In 2024 voerde de EU de Digital Services Act in, een wetgeving die strikte regels oplegt aan digitale diensten om de online-omgeving veiliger, transparanter en betrouwbaarder te maken. Met de Act wil de EU illegale inhoud en handelingen, zoals haatspraak en discriminatie, aanpakken, en meer transparantie wat betreft de algoritmen afdwingen. Recent startte Europa een onderzoek naar Elon Musks AI-assistent Grok, en oordeelde het dat het verslavende algoritme van TikTok in strijd is met de Digital Services Act.

Ook Google ontspringt de dans niet. In oktober 2024 werd YouTube, dat eigendom is van Google, verzocht om informatie te geven over de werking van zijn aanbevelingsalgoritmes. Het ging vooral over de impact van de algoritmes op onder meer mentaal welzijn, verkiezingen en het maatschappelijke debat, en hoe YouTube haatdragende content probeert te voorkomen. 

Een uitkomst van dat onderzoek is er vooralsnog niet. Wel publiceert Google nu tweejaarlijks transparantierapporten naar aanleiding van de Digital Services Act. Of YouTube en andere platformen hun algoritmes ook effectief zullen moeten aapassen, is nog koffiedik kijken.