Virale video’s van aanslagen, criminele bendes die rekruteren via Snapchat, of scholieren die extreme vechtpartijen delen: geweldsfenomenen in onze steden en gemeenten worden steeds vaker online geboren of aangewakkerd. Online en offline zijn niet langer twee gescheiden werelden; ze zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Hoe speel je hier als lokaal bestuur of jeugdwerker op in? Ask Olg-A biedt concrete handvatten om de online dimensie te integreren in je lokale preventiebeleid.
Een blinde vlek in het lokale beleid
De leefwereld van burgers is vandaag de dag steeds meer ‘onlife‘: online en offline zijn geen twee gescheiden werelden meer, maar vloeien in een constante wisselwerking in elkaar over. Hoewel lokale besturen een centrale rol spelen in de preventie van radicalisering en schadelijke polarisatie, toont het onderzoek dat de online dimensie in de praktijk nog vaak onderbelicht blijft. Bestaande strategieën zijn historisch gegroeid vanuit een offline logica en houden onvoldoende rekening met deze nieuwe realiteit. Dat is problematisch, want net online ontstaan en circuleren steeds vaker extreme ideeën, haatzaaiende boodschappen en wij-zij denken.
Ook bij vroegdetectie zijn er blinde vlekken. Signalen worden vaak pas opgevangen wanneer een situatie al geëscaleerd is. Soms weten lokale actoren ook niet goed hoe ze bepaalde signalen moeten interpreteren, of wat ze er binnen hun rol mee mogen doen. Daardoor blijft de online leefwereld voor veel lokale besturen en professionals moeilijk toegankelijk terrein.
Uit de bevraging blijkt dat 81% van de professionals in aanraking komt met schadelijke polarisatie en radicalisering, zowel online als offline. Driekwart maakt zich daar ernstige zorgen over. Bijna de helft van de bevraagde professionals (49%) wil meer of anders online werken, maar botst op duidelijke drempels.
- De valkuil van misinterpretatie: Symbolen, memes en online taalgebruik veranderen razendsnel. Daardoor worden zorgwekkende online signalen soms gemist. Omgekeerd wordt onschuldig gedrag soms te snel als ‘problematische radicalisering’ bestempeld.
- Onduidelijke mandaten: Preventiewerkers zien online vroegdetectie nog niet als een expliciet deel van hun opdracht. Ze worstelen ook met de vraag wat ze met zorgwekkende online signalen mogen doen binnen hun mandaat. Lokale politie heeft vaak te weinig capaciteit om online proactief te monitoren zoals ze dat in een fysieke wijk doet. Bovendien mag de politie gesloten online groepen alleen onder strikte wettelijke voorwaarden opvolgen.
- Hoge werkdruk: Bij organisaties komen online taken er gewoon bovenop, zonder extra tijd, mensen of middelen.
Ask Olg-A: Naar onlife denken en werken
De sterkte van Ask Olg-A ligt in de combinatie van onderzoek en praktijkgerichte tools. De inzichten uit de bevraging van het werkveld werden vertaald in twee praktische handleidingen: een voor leidinggevenden en een voor praktijkwerkers.
Om organisaties hierin te ondersteunen, werd in opdracht van het Agentschap Binnenlands Bestuur Ask Olg-A (Assistentiekit OnLine Geweldpreventie) gelanceerd. Het project is een samenwerking tussen het Vlaams Vredesinstituut, Steunpunt Mens en Samenleving (SAM vzw) en Textgain, en resulteerde in een onderzoeksrapport door onderzoeker Annelies Pauwels, een advies en een praktische assistentiekit. Omdat online werken integreren overweldigend kan lijken, is deze assistentiekit ontworpen als een haalbaar stappenplan. Er zijn twee complementaire versies ontwikkeld: één voor leidinggevenden en één voor praktijkwerkers.
De assistentiekit helpt lokale besturen en hun partners aan de hand van zeven bouwstenen, verdeeld over drie praktische stappen:
- De quickscan: Bepaal aan de hand van stellingen waar je organisatie vandaag staat.
- De keuzehulp: Kies prioriteiten op basis van de resultaten, beschikbare tijd en noden.
- Het implementatieplan: Werk vanuit deze prioriteiten concrete acties verder uit.
Met deze handvatten smeden lokale besturen en eerstelijnswerkers hun online en offline strategieën op eigen tempo samen tot een effectief geheel. Je hoeft het warm water gelukkig niet opnieuw uit te vinden: de assistentiekit bevat ook een uitgebreid overzicht vol inspirerende praktijkvoorbeelden om direct mee aan de slag te gaan.
Aan de slag
De resultaten en de assistentiekits werden op donderdag 28 mei officieel voorgesteld in het Vlaams Parlement aan meer dan 120 praktijkwerkers en beleidsmakers.
Je kan er nu zelf gratis mee aan de slag:
- Lees hier het integrale rapport.
- Lees hier het advies van het Vlaams Vredesinstituut.
- Ontdek hier de Assistentiekit voor Leidinggevenden en de Assistentiekit voor praktijkwerkers.