Het dreigingslandschap wordt complexer dan ooit, zowel in eigen land als ver daarbuiten. Hoewel extremisme niet noodzakelijk toeneemt in ernst of omvang, verandert de vorm ervan razendsnel. Dat blijkt uit het recent verschenen jaarverslag van het Coördinatieorgaan voor de Dreigingsanalyse (OCAD). Wat zijn de opvallendste trends, en wat betekent dit concreet voor jouw lokaal bestuur?
Drie belangrijke verschuivingen
Het OCAD-jaarverslag is duidelijk: het klassieke beeld van extremisme voldoet niet meer. De dreiging beweegt en dwingt tot alertheid. We zetten de drie belangrijkste verschuivingen op een rij.
1. Radicalisering verhuist bijna volledig naar de online wereld
Radicalisering en rekrutering spelen zich vandaag grotendeels – en soms zelfs uitsluitend – online af. Dit zorgt ervoor dat radicaliseringsprocessen veel sneller verlopen en dat het aantal lone actors (eenlingen) toeneemt. OCAD wijst specifiek op het drempelverlagende effect van online omgevingen. Extremistische actoren maken handig gebruik van de voordelen van AI en versleutelde berichtensystemen om hun boodschap te verspreiden. Bovendien worden hun boodschappen vaak onbewust versterkt door algoritmes op platformen waar amper moderatie aanwezig is.
2. De opkomst van ‘nihilistisch’ extremisme bij jongeren
Een erg verontrustende trend is de opkomst van nihilistisch gewelddadig extremisme. Hierbij ontbreekt een samenhangende ideologie. In plaats daarvan staan online netwerken rond dwang, controle en gratuit geweld centraal, meestal gedreven door een gitzwart wereldbeeld.
Dit fenomeen uit zich in atypisch en schadelijk gedrag, zoals sextortion (seksuele afpersing) of het aanzetten tot zelfverminking. Het zijn vaak jongeren die in deze netwerken verstrengeld raken. Zij zijn soms dader, soms slachtoffer, en vaak een complexe combinatie van beide. Deze evolutie onderstreept hoe fluïde en moeilijk af te bakenen het hedendaagse extremisme is geworden.
3. Jihadisme blijft de grootste dreiging, rechts-extremisme verdubbelt
Hoewel de jihadistische dreiging de belangrijkste blijft in België, verbreedt het spectrum. OCAD ziet een verhoogde activiteit bij zowel links- als rechts-extremistische groepen. Opvallend: het aantal dreigingsmeldingen rond rechts-extremisme is verdubbeld. Theorieën zoals ‘omvolking’ of ‘accelerationisme’ (het bewust versnellen van de ondergang van de maatschappij om een utopie te stichten) winnen aan invloed. Bij links-extremisme is er ook beweging, al blijft de effectieve stap naar geweld daar voorlopig beperkt.
Wat betekent dit voor lokale besturen?
Juist omdat nieuwe fenomenen zo fluïde zijn, dreigen ze sneller onder de radar te blijven. Ze beantwoorden immers niet meer aan ons klassieke beeld van extremisme. Geen enkele actor kan deze complexe strijd alleen aan. Het OCAD-rapport bevestigt dan ook de cruciale rol van lokale besturen. Dankzij jullie nabijheid en voeling met de lokale realiteit kunnen jullie signalen vroegtijdig opvangen, preventief optreden en de veerkracht in de gemeenschap versterken.
Verdiep je in deze trends
Wil je weten hoe je deze abstracte trends vertaalt naar de praktijk van jouw gemeente of stad?
- Lees het rapport: Raadpleeg het volledige jaarverslag op de website van het OCAD.
- Volg onze vorming: Kom op 24 juni naar Mechelen voor de gratis vorming Trends in extremisme. Je kunt deze vorming ook volledig gratis aanvragen voor jouw eigen lokaal netwerk.