Een tiener die zich terugtrekt, nauwelijks nog zijn kamer uit komt, duistere symbolen gebruikt of plots enkel nog zwart draagt. Op zich zegt geen van die signalen veel. Samen kunnen ze wijzen op iets dat het OCAD bij de start van dit schooljaar onder de aandacht brengt: nihilistisch extremisme, een fenomeen dat zich zo goed als volledig online afspeelt en dat opvallend vaak kinderen treft, soms al vanaf acht jaar. Onze directeur Christophe Busch ging erover in gesprek met De Morgen (20 augustus 2026) en The Brussels Times (2 september 2026).
Wat is nihilistisch extremisme?
In tegenstelling tot klassieke vormen van extremisme, die doorgaans vertrekken vanuit een ideologisch of utopisch toekomstbeeld, kenmerkt nihilistisch extremisme zich net door een dystopisch en destructief wereldbeeld. Jongeren ontwikkelen een diepe afkeer van de samenleving en alles waar die voor staat. Binnen versnipperde online netwerken, zoals het zogeheten ‘Com-netwerk’, komen ze in aanraking met subculturen waarin geweld, zelfbeschadiging, vernedering en maatschappelijke ontregeling verheerlijkt of genormaliseerd worden.
De focus ligt daarbij vooral op kwetsbare minderjarigen tussen 8 en 17 jaar. Via geraffineerde tactieken zoals grooming (het opbouwen van een vertrouwensband met kwaadaardige bedoelingen) en (s)extortion (seksuele afpersing), worden zij gemanipuleerd en emotioneel geïsoleerd van hun omgeving.
Geweld zonder doel
Nihilistisch extremisme combineert misantropie en een gevoel van leegte met horror en geweld: jongeren die zichzelf verminken, anderen daartoe aanzetten, of geweld plegen tegen derden.
Wat het onderscheidt van elke andere vorm van extremisme is dat het geweld nergens toe dient. Bij religieus, extreemrechts of extreemlinks extremisme zit er altijd een ideologisch doel achter de daad. Hier ontbreekt dat volledig. De leegte en het wantrouwen tegenover de mens en de samenleving zijn het doel op zich.
Christophe Busch, Directeur van het Hannah Arendt Instituut
Een fenomeen van deze tijd
Christophe Busch koppelt de opkomst van het fenomeen aan de bredere stemming van dit moment.
Het oude geloof in vooruitgang, de overtuiging dat we het beter zouden hebben dan de generatie voor ons, is grotendeels verdwenen. Sommige jongeren hebben het gevoel dat de wereld naar de knoppen gaat. Het enige wat ze denken te kunnen doen, is dat versnellen: nog meer chaos en onzekerheid creëren.
Christophe Busch
De zoektocht naar identiteit
Die wanhoop vindt haar makkelijkste doelwit bij kinderen, tieners en jongvolwassenen die op zoek zijn naar een identiteit en een groep om bij te horen. Nieuw is vooral de leeftijd: internationaal gaat het om acht- tot zeventienjarigen, een groep die het onderscheid tussen goed en kwaad nog niet volledig kan maken, en die daardoor bijzonder kwetsbaar is voor manipulatie.
Rekrutering als spel
De rekrutering gebeurt op de platformen waar jongeren al zijn: Instagram, TikTok, Snapchat, Discord, Roblox, Fortnite. Het OCAD wijst specifiek naar zelfhulpgroepen rond aandoeningen zoals anorexia of depressie. Daar zijn kwetsbare jongeren makkelijk te benaderen met klassieke ‘grooming’-tactieken.
Nieuw is de spelmechaniek die daarbovenop komt. Deelnemers verzamelen punten door anderen te overtuigen om iets problematisch te doen en dat te filmen: cybercrime zoals doxing (iemands privégegevens online verspreiden), swatting (een vals alarm bij de politie inzetten) of hacken (ongeoorloofd binnendringen in iemands computersysteem of account), symbolen achterlaten in de publieke ruimte, dieren mishandelen, of aanzetten tot zelfbeschadiging. In de meest verontrustende gevallen moeten slachtoffers zelf het volgende slachtoffer ronselen. Zo lopen het profiel van dader en slachtoffer in elkaar over.
Informatieve brochure voor ouders, leerkrachten en jeugdwerkers
Om ouders, leerkrachten en jeugdwerkers te ondersteunen, bracht het OCAD een brochure uit die helpt om signalen eerder te herkennen. Professional in het onderwijs, jongerenwerk, de (geestelijke) gezondheidszorg of de welzijnssector staan dicht bij deze jongeren. De gids biedt hen concrete handvatten:
- Het fenomeen begrijpen. De gids brengt helderheid over de werking, de tactieken en de structuur van deze schadelijke online groepen en subculturen.
- De signalen herkennen. Zowel online codes, zoals specifieke symbolen en donkere esthetiek, als offline gedragsveranderingen bij jongeren worden tijdig gesignaleerd en geïnterpreteerd.
- Weten hoe te handelen. De gids toont hoe bezorgdheden binnen de eigen organisatie besproken worden, en hoe professionals effectief samenwerken met externe partners, zoals de Lokale Integrale Veiligheidscel (LIVC R) of de Information Officer (IO) van de lokale politie.
Het gaat om puzzelstukken, geen bewijzen: een kind dat plots tot een gesloten nieuwe groep toetreedt, is niet meteen reden tot paniek, maar wel de moeite waard om in de gaten te houden.
Onder de radar
In België volgt het OCAD momenteel zes personen op in dit dossier, een klein aantal. Toch behandelt de organisatie het fenomeen als prioriteit, net omdat het zich zelden meteen als extremisme aandient.
Mensen denken al snel: dit is gewoon een jongen die iets met dierenmishandeling heeft gedaan, dus behandelen we dit onder de dierenwelzijnswet. Of: dit is iemand die een cybercrime heeft gepleegd. Wat daarbij vaak niet wordt herkend, is de criminele, extremistische ondertoon die erachter schuilgaat. Die blinde vlek kan zware gevolgen hebben. Soms ontdekken ouders pas na een zelfdoding in welke digitale wereld hun kind was terechtgekomen.
Christophe Busch
De grens tussen online en offline vervaagt
Nihilistisch extremisme toont vooral hoe snel de grens tussen online en offline vervaagt. Onze kinderen leven steeds meer “onlife”: hun digitale wereld is geen aparte ruimte meer, maar een verlengstuk van hun dagelijkse leven. Wie radicalisering en polarisatie vandaag wil begrijpen, kan de online dimensie niet langer als bijzaak behandelen. Ze is het nieuwe speelveld zelf.
Die onlife-realiteit maakt vroegdetectie voor lokale besturen, onderwijs en jeugdwerkers niet evident: signalen spelen zich vrijwel volledig online af, buiten het rechtstreekse zicht van wie een kind dagelijks omringt. Ask Olg-A biedt hen een houvast. Deze assistentiekit van het Vlaams Vredesinstituut, Steunpunt Mens en Samenleving en Textgain helpt om de online dimensie structureel te integreren in het lokale preventiebeleid, ook voor fenomenen zoals nihilistisch extremisme.
Ik ontdek Ask Olg-A >