Wetenschap toegankelijk maken voor professionals en burgers, om zo het samenleven in diversiteit te verbeteren: dat is wat we doen. Ons jaar 2025 in woord en beeld.
Beste lezer,
Wanneer ik terugblik op de vele activiteiten, projecten en samenwerkingen in 2025, valt vooral op hoe het Hannah Arendt Instituut zijn oorspronkelijke ambitie heeft weten te verdiepen: wetenschappelijke kennis verbinden met de maatschappelijke praktijk, en zo een bijdrage leveren aan een democratische samenleving die sterker staat in tijden van onzekerheid en verandering.
Mondiaal bracht 2025 een opeenstapeling van geopolitieke verschuivingen, oorlogen, ernstige schendingen van mensenrechten en een tanend vertrouwen in democratische instellingen. Sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog werden democratie, samenleven en maatschappelijke verbondenheid zelden op zoveel fronten tegelijk uitgedaagd. De opdracht van het Instituut blijft dan ook bijzonder relevant. Het publieke domein ontstaat waar mensen elkaar ontmoeten en spreken en samen handelen.
Het koninklijk bezoek aan het Instituut was een bijzonder moment van waardering en een aansporing om ambitieus verder aan de slag te gaan. Een andere kroon op het werk was de erkenning van het Hannah Arendt Instituut als sociaal-culturele organisatie. Beide gebeurtenissen bevestigen het vertrouwen dat overheid en gezagdragers stellen in een instelling die zich inzet voor kennisdeling, dialoog en maatschappelijke verbinding.
Het Instituut heeft het voorbije jaar opnieuw uiteenlopende doelgroepen samengebracht. Facts to Act bevestigde opnieuw zijn plaats als een belangrijk forum waar kennis, beleid en praktijk elkaar ontmoeten en inspireren. De lancering van het Hannah Arendt Network creëerde een nieuwe ontmoetingsplaats voor onderzoekers, beleidsmakers, professionals en geëngageerde burgers. Tegelijk bleef het instituut investeren in innovatieve kennisoverdracht. De e-learningmodules ProProfile, in samenwerking met de Geïntegreerde Politie, en Het doet ertoe tonen hoe wetenschappelijke inzichten hun weg kunnen vinden naar de dagelijkse praktijk van professionals.
Een rode draad doorheen het werk van het Hannah Arendt Instituut blijft de zorg voor democratische veerkracht en sociale cohesie. Projecten zoals Laat niet los. In verbinding blijven als werelden botsen en de verdere uitbouw van PolarProf vertrekken vanuit een fundamentele overtuiging: verschillen hoeven geen bedreiging te vormen, zolang mensen met elkaar in gesprek blijven en instellingen investeren in verbinding. Ook de communicatiecampagne Laat de potjes niet overkoken getuigt van die ambitie om lokale besturen en maatschappelijke actoren te ondersteunen in het omgaan met polarisatie en spanningen.
Onderzoek blijft daarbij een essentiële pijler. Het rapport over het collectieve-impactmodel binnen Speak Up illustreert hoe het HAI wetenschappelijke expertise inzet om maatschappelijke processen beter te begrijpen en te versterken. We zijn bijzonder trots op onze fellows Kamil en Nathalie, die het afgelopen jaar de titel van doctor hebben behaald. Hun succes illustreert niet alleen persoonlijke excellentie, maar ook de sterke academische verankering waarop het Hannah Arendt Instituut blijft bouwen. We hebben onze samenwerking met de Vlaamse universiteiten het voorbije jaar dan ook verder versterkt.
Dit jaarverslag laat zien wat het voorbije jaar werd gerealiseerd, maar vooral ook welke energie, expertise en overtuiging daarachter schuilgaan. Achter al deze realisaties staan medewerkers, fellows, onderzoekers, partners en bestuursleden die zich met overtuiging inzetten voor de missie van het instituut. Ik dank iedereen die aan dit verhaal meeschrijft! Dankzij hun inzet blijft het Hannah Arendt Instituut een plaats waar kennis en engagement elkaar versterken.
Prof. Herman Van Goethem
Voorzitter Hannah Arendt Instituut
2025 laat zich lastig samenvatten: er kwam simpelweg zóveel in beweging. Dankzij de energie en daadkracht van onze achterban, partners en ons team hebben we grenzen verlegd en ambities waargemaakt. Dit jaarverslag is dan ook een ode aan iedereen die aan ons verhaal heeft meegeschreven. We nemen je graag mee voor een uitgebreide terugblik!
Tijdens zijn bezoek maakte Zijne Majesteit Koning Filip kennis met enkele van onze projecten die bijdragen aan een sterkere en meer veerkrachtige samenleving. Zo ontdekte hij onder meer PolarProf, een project dat wetenschap en praktijk samenbrengt om lokale besturen te ondersteunen in hun aanpak van schadelijke polarisatie, desinformatie en haatspraak. Daarnaast ging Zijne Majesteit in gesprek met medewerkers, onderzoekers en leden van de raad van bestuur over de rol van het Hannah Arendt Instituut in het versterken van sociale cohesie, democratisch burgerschap en het groepsgevoel in de samenleving. Ook observeerde Zijne Majesteit een rollenspel in het kader van onze train-de-trainer Ogen Open, waarin deelnemers oefenen hoe ze kunnen reageren op grensoverschrijdend gedrag.
Vanaf 2026 start onze officiële erkenning binnen het decreet sociaal-cultureel volwassenenwerk (SCVW). De weg ernaartoe was bij momenten best stevig: als jonge organisatie startten we voor de opmaak van ons allereerste meerjarenbeleidsplan letterlijk vanaf een witte pagina. Dit intensieve, participatieve traject wierp echter zijn vruchten af, want het stelde ons in staat om onze missie en strategische doelstellingen haarscherp te verwoorden. Met succes, want gesterkt door deze structurele erkenning hebben we nu een solide basis om de komende jaren ons werk te blijven verder zetten.
De democratie staat wereldwijd onder druk. Daarom sloegen we de handen in elkaar met de andere drie bestaande Hannah Arendt-centra in de wereld (gevestigd in de Verenigde Staten, Duitsland en Italië). Samen vormen we het nieuwe Hannah Arendt Network on Democratic Resilience and Renewal. Een hele mond vol – HAN mag ook. Met dit dynamische netwerk bundelen we onze internationale krachten rond educatie, samenwerking en belangenbehartiging. Ons gezamenlijke doel is duidelijk: we willen individuen en gemeenschappen versterken om democratische waarden en instituties actief te beschermen tegen de opmars van anti-pluralistische bewegingen.
In 2025 vierde het Hannah Arendt Instituut zijn vijfjarig bestaan. Een mooie mijlpaal, maar we merkten dat onze website niet langer tegemoetkwam aan de huidige realiteit van onze snelgroeiende organisatie. De afgelopen jaren bouwden we immers een enorme rijkdom aan inhoud op. Daarnaast bieden we vandaag een alsmaar groeiend aanbod aan vormingen, evenementen en projecten. Om al deze expertise overzichtelijk, toegankelijk en visueel aantrekkelijk te bundelen, gaven we onze website een grondige opfrisbeurt.
Het Hannah Arendt Instituut is een initiatief van UAntwerpen, VUB en de stad Mechelen. Ondertussen sloten ook de KULeuven, de UGent en UHasselt zich aan bij het samenwerkingsverband. Het instituut bevindt zich in het hart van Mechelen.
Begin 2023 werd Herman Van Goethem, rector van de Universiteit Antwerpen, aangeduid als voorzitter van het Hannah Arendt Instituut. Hij neemt daarmee de fakkel over van wijlen Caroline Pauwels, bevlogen rector van de VUB en bezielster van ons instituut. Jan Danckaert, huidig rector van de Vrije Universiteit Brussel, is ondervoorzitter.
De leden van ons bestuur zijn: Herman Van Goethem (voorzitter, UA), Jan Danckaert (ondervoorzitter, VUB), Stijn Oosterlynck (penningmeester, UA), Pieter Ballon (VUB), Bart Somers (secretaris, Stad Mechelen), Kristof Calvo (Stad Mechelen), Eva Brumagne, Marc Michils, Yasmien Naciri, Inge Vervotte, Raymonda Verdyck en Nico Verplancke.
Het bestuur wordt aangevuld door een adviesraad met academische en maatschappelijke partners.
Het Hannah Arendt Instituut bestaat uit een klein, maar gemotiveerd operationeel team, aangevuld met doctoraatsonderzoekers aan de verschillende Vlaamse universiteiten. Deze onderzoekers lenen ons hun expertise, organiseren mee onze evenementen en ondersteunen onze dagelijkse werking.
In 2025 verwelkomden we twee nieuwe medewerkers. Tomas Van Respaille is sinds juni 2025 aan de slag als publieksmedewerker en Sigrid Raets is onze projectmedewerker Polarisatie en Radicalisering.
In totaal waren er acht contractuele medewerkers en vijf onderzoekers aan de slag. Samen zeven vrouwen en zes mannen.
We leven in een tijd van toenemende affectieve polarisatie: we bestrijden niet langer elkaars standpunten, maar elkaars morele deugdelijkheid. Die onderlinge afkeer sloopt relaties. Cultuurfilosoof Simon Truwant en Marthe Walter weigeren die afstand te accepteren.
Filosoof Alicja Gescinska en de Palestijnse schrijver Hani Albayari zoeken via het werk van Hannah Arendt naar een menselijke manier om naar de genocide in Gaza te kijken. Waar Alicja hoopvol blijft geloven in de kracht van het goede, brengt Hani de rauwe realiteit van een vluchteling in en herinnert hij ons aan de diepe, historische wonden.
Het Hannah Arendt Instituut vertaalt wetenschappelijke inzichten naar heldere, bruikbare oplossingen. Complexe problemen zoals nepnieuws, haatzaaien en polarisatie pakken we concreet aan. We delen niet alleen kennis, we brengen mensen écht samen en zetten ze in beweging.
In april 2025 startten we met het project Laat niet los, voor familie en vrienden die in verbinding willen blijven met een naaste die de werkelijkheid radicaal anders beleeft. Het doel is niet om te overtuigen, maar om met meer rust in gesprek te blijven via een flexibel traject. In dit eerste jaar brachten we experts en ervaringsdeskundigen samen. Eind 2025 startten we een leernetwerk waarin zij ervaringen delen en experimenteren met concrete manieren om hun handelingsverlegenheid te overwinnen.
Binnen het Europese Interreg-project Speak Up realiseerden we in 2025 een aantal belangrijke mijlpalen. Zo publiceerden we het onderzoeksrapport over het collectieve impactmodel, geschreven door onze projectmedewerker Katrijn Goossens. Daarnaast versterkten we de internationale netwerkvorming en kennisdeling tijdens inspirerende partnermeetings in het Deense Skive en het Duitse Oldenburg. Tot slot gaven we het startschot voor de ontwikkeling van een e-learning, waarmee we de opgebouwde expertise rond burgerparticipatie duurzaam en laagdrempelig zullen ontsluiten.
Het vierjarige KU Leuven-onderzoeksproject Bridging Divides onderzoekt hoe polarisatie rond relationele en seksuele vorming op school ontstaat, evolueert en verminderd kan worden. Het Hannah Arendt Instituut ondersteunt de valorisatie van de onderzoeksresultaten.
Samen met de Geïntegreerde Politie lanceerden we in maart 2025 de e-learning ProProfile. Deze e-learning ondersteunt politiemedewerkers en aspirant-inspecteurs om identiteitscontroles op een professionele manier uit te voeren en daardoor het vertrouwen van tussen politie en burgers te versterken.
In het uitzonderlijke vijfde jaar van het project PolarProf (2025) lag de focus op het duurzaam verankeren van de lokale aanpak van polarisatie, desinformatie en haatspraak. Dit gebeurde via drie prioriteiten: individuele begeleiding en studiedagen voor lokale besturen, de sensibiliseringscampagne ‘Laat de potjes niet overkoken’ voor nieuwe mandatarissen en ambtenaren, en de lancering van de e-learning ‘Het doet ertoe’.
In 2025 werkten we niet enkel verder op onze lopende projecten, maar legden we tegelijk de basis voor de toekomst. Dankzij een reeks mooie nieuwe projecten kunnen we de komende jaren op nóg grotere schaal wegen op het maatschappelijke debat.
In opdracht van de Vlaamse Overheid bundelen het Hannah Arendt Instituut, de Vereniging voor Vlaamse Steden en Gemeenten (VVSG), Textgain en het Vlaams Vredesinstituut hun expertise in een netwerk dat lokale besturen ondersteunt om radicalisering dieper te begrijpen, sneller te signaleren en daadkrachtig op te treden.
In opdracht van het Agentschap Binnenlands Bestuur starten we in 2026 met de ontwikkeling van een e-learning gewelddadige radicalisering. Dit project biedt lokale besturen en partners concrete basiskennis om verontrustende signalen vroegtijdig te herkennen, de ernst in te schatten en proactief te handelen.
Met steun van de Vlaamse overheid bieden we onze train-the-trainer ‘Ogen Open’ de komende drie jaar gratis aan lokale besturen en hun partners. Door kandidaat-trainers op te leiden die blijvend professionals en burgers trainen tot actieve omstaanders, stimuleren we een duurzaam lokaal beleid en werken we samen aan een systemische impact.
Hoe versterken we communicatiestrategieën die bijdragen aan gendergelijkheid en LGBTI+-inclusie in een context waarin polariserende narratieven steeds dominanter worden? Dankzij steun van de Vlaamse Overheid (Agentschap Binnenlands Bestuur) en minister Caroline Gennez begeleiden we vanaf 2026 een lerend netwerk dat middenveld, academici, beleidsmakers en andere relevante stakeholders samenbrengt. Via kennisuitwisseling, strategische samenwerking en gezamenlijke reflectie ontwikkelen we inzichten en communicatiepraktijken die bijdragen aan meer gelijkheid, inclusie, maatschappelijke weerbaarheid en verbinding.
Met structurele steun van de Vlaamse overheid start in 2026 onze erkenning binnen het decreet sociaal-cultureel volwassenenwerk (SCVW). Deze erkenning biedt ons een structurele basis om wetenschap en burgers in hun vrije tijd met elkaar te verbinden. Zo stimuleren we actief burgerschap en bouwen we samen aan een duurzame, inclusieve en democratische samenleving.
Het Hannah Arendt Instituut vertaalt wetenschap naar concrete oplossingen voor professionals, beleidsmakers en burgers. In 2025 sloegen we meer dan ooit de brug van ‘Facts’ naar ‘Act’. Complexe thema’s zoals polarisatie, desinformatie en sociale disconnectie vertaalden we naar tastbare oplossingen.
Met getuigenissen, praktijkoefenin
Op een efficiënte manier tussenkomen in een situatie van racisme, discriminatie of grensoverschrijdend gedrag is nooit gemakkelijk, maar kan je leren. Het Hannah Arendt Instituut zet met de train-de-trainer Ogen Open resoluut in op systemische verandering. We leiden professionals op die hun opgedane kennis zelf inzetten om nog meer professionals en burgers te trainen. Eind 2025 bouwden we dit succesvolle aanbod verder uit: intussen hebben al bijna honderd deelnemers uit vijftien lokale besturen en middenveldorganisaties onze vijfdaagse opleiding gevolgd.
Om lokale besturen nog beter te ondersteunen in deze aanpak, lanceerden we in 2025 bovendien de laagdrempelige e-learning ‘Het doet ertoe’ als complementaire opstap naar het fysieke traject. Tot slot dienden we in 2025 een succesvolle aanvraag in om onze omstaandersmethodiek vanaf 2026 specifiek uit te breiden en toe te passen binnen de uitdagende context van de straatcultuur.
Het Hannah Arendt Instituut brengt wetenschap dichter bij professionals, beleidsmakers en burgers. Via diverse formats proberen we onderzoeksresultaten toegankelijk te maken voor een brede groep mensen. Maar we doen meer dan louter kennis delen; we willen mensen activeren en verbinden.
De Scherpsteller is een tweejaarlijks initiatief van het Vlaams-Nederlands Huis deBuren dat een podium biedt aan een opkomende, maatschappelijk betrokken denker. Het Hannah Arendt Instituut was voor het eerst partner voor de periode 2024-2026. De afgelopen twee jaar mocht onderzoeker Paola Verhaert zich de Scherpsteller noemen. Ze richtte haar scherpe blik op digitale rechtvaardigheid en kritisch technologisch burgerschap in een snel digitaliserende wereld.
Met de evenementenreeks Facts to Act sloeg het Hannah Arendt Instituut een cruciale brug tussen wetenschap en de samenleving. Verspreid over Vlaanderen brachten de Focus-sessies en het centrale festival in Mechelen wetenschappers, beleidsmakers en burgers samen rond de tafel. Centraal stonden actuele maatschappelijke uitdagingen zoals de breekbaarheid van de democratie, polarisatie, en de impact van online radicalisering. Het programma een levendige mix van scherpe debatten, interactieve masterclasses en concrete oplossingen. Het festival gaf deelnemers de nodige handvatten en hernieuwde energie om samen te bouwen aan een weerbaardere maatschappij.
In een wereld waarin het maatschappelijke debat steeds sneller polariseert, bood Hannahs Leesclub ruimte voor rust, nuance en diepgang. Samen met enthousiaste lezers doken we in de teksten van Hannah Arendt, zoals Thoughts on Politics and Revolution, Over Geweld en Burgerlijke Ongehoorzaamheid. Niet alleen om haar filosofie beter te begrijpen, maar om haar denken te gebruiken als kompas voor de uitdagingen van vandaag.
Hoe vinden we elkaar nog in een samenleving die steeds feller polariseert? Op het Festival van de Gelijkheid in Gent trokken we volop de kaart van de dialoog. Samen met Marthe Walter, Hanan Challouki en Ruben Mersch onderzochten we hoe we — dwars door persoonlijke meningsverschillen en harde maatschappelijke debatten heen — opnieuw kunnen luisteren naar elkaar en echte, betekenisvolle verbinding kunnen opbouwen.
In 2025 vierden we tweemaal feest, want onze fellows Kamil Bernaerts en Nathalie Van Raemdonck rondden hun doctoraatsonderzoek succesvol af. Dr. Kamil Bernaerts ontrafelde de geheimen van polarisatie en onze democratische veerkracht. Dr. Nathalie Van Raemdonck legde bloot hoe wij zélf het heft in handen kunnen nemen op sociale media.
In een tijd waarin we vaak horen dat polarisatie onze democratie bedreigt, brengt dr. Kamil Bernaerts een broodnodig genuanceerd geluid. Want laten we eerlijk zijn: een gezonde democratie kan niet zonder wrijving. Het is juist die confrontatie die ons scherp houdt en voor maatschappelijke vooruitgang zorgt.
Maar waar ligt de grens? Kamil onderzocht in België, het Verenigd Koninkrijk, en wereldwijd, wanneer gezonde discussie omslaat in schadelijke uitsluiting. Zijn onderzoek laat zien dat ‘elkaar niet aardig vinden’ niet het grootste probleem is. De echte uitdaging ontstaat wanneer emoties zoals haat de overhand krijgen en we elkaar als vijanden gaan zien.
Het goede nieuws? We staan niet machteloos. Kamil toont aan dat slimme democratische systemen – waarin we macht delen en samenwerken – als een stevige buffer werken. Het doel is dus niet om elk conflict uit de weg te gaan, maar om een samenleving te bouwen die sterk genoeg is om die verschillen op een vruchtbare manier een plek te geven. Een hoopvolle boodschap voor een veerkrachtige toekomst!
Heb jij ook weleens getwijfeld of je moet reageren op een felle discussie online? Je bent niet de enige. We voelen ons vaak machteloos tegenover haatspraak of desinformatie, maar wist je dat wij als gebruikers veel meer invloed hebben dan we denken?
Dr. Nathalie Van Raemdonck onderzocht hoe de ‘architectuur’ van platformen zoals Instagram, Reddit en Telegram bepaalt hoe wij met elkaar omgaan. Waarom voelt een gesprek op het ene platform constructief, terwijl het op het andere direct escaleert? Nathalie duikt in de verborgen mechanismen – de zogenaamde ‘affordances’ – die ons gedrag sturen. Ze kijkt naar hoe wij zelf de sociale regels bepalen en elkaar kunnen corrigeren, zonder dat minderheidsstemmen worden weggedrukt.
Het is een zoektocht naar een digitale wereld waarin we niet alleen toeschouwers zijn, maar samen de regels van een gezond gesprek herontdekken. Een essentieel onderzoek voor iedereen die droomt van een online omgeving waar respect en nuance opnieuw een plek krijggen.
Voetbal kan de wereld mooier maken. De sport verbindt, bouwt vriendschappen en leert ons samenwerken. Via de Belgian Red Courts van de KBVB brengen we buurten in beweging. Dankzij het wetenschappelijke fundament van Younis Kamil worden coaches getraind om via sportpsychologie dagelijks het verschil te maken voor jongeren, op én naast het veld.
Nieuwkomers trekken steeds vaker naar kleinere steden en randgemeenten, al ontbreken wetenschappelijke inzichten hierover nog vaak. Het Europese PISTE-project onderzoekt hoe kleine en middelgrote steden in België, Duitsland, Griekenland en Italië hun inburgeringsbeleid kunnen verbeteren door nieuwkomers zélf te laten participeren. Ona Schyvens zoomt hierbij in op het lokale integratiebeleid in Ninove.
Effectieve bestrijding van gewelddadig extremisme begint bij een beter begrip. Katrien Vanlerberghe gebruikt de neutraliseringstheorie om te laten zien dat daders niet losstaan van de maatschappij. Ze rechtvaardigen hun misdaden via gangbare gedachtepatronen – bijvoorbeeld “ik moet de ander uitschakelen om mezelf te beschermen” – nog vóór ze geweld gebruiken. Een veelbelovende nieuwe onderzoekspiste.
In 2025 stemden we onze communicatiestrategie scherper af op onze achterban. We namen afscheid van Twitter (X) en staken onze energie in platformen die nog échte verbinding mogelijk maken. Onze maandelijkse nieuwsbrief, Facebook en LinkedIn groeiden gestaag door en blijven het solide fundament voor onze community. De absolute blikvanger was echter Instagram. Dankzij een flinke dosis extra creativiteit en content maakten de cijfers daar een flinke sprong omhoog.
376 nieuwe volgers
1.830 nieuwe volgers
741 nieuwe volgers
913 nieuwe abonnees